Waarom maakt een vliegtuig na het opstijgen vaak een bocht?

Vaste vertrekroutes bepalen de eerste bocht

Elke luchthaven werkt met vooraf vastgestelde vertrekroutes, ook wel Standard Instrument Departures genoemd. Deze routes zorgen ervoor dat vliegtuigen op een voorspelbare en veilige manier van de startbaan naar hun kruisrichting bewegen, met voldoende afstand tot ander luchtverkeer.

Omdat de startbaanrichting zelden exact overeenkomt met de richting van de bestemming, is een bocht na het opstijgen vaak onvermijdelijk om het toestel op de juiste koers te krijgen.

Een vertrekroute wordt niet zomaar bedacht door de piloot ter plekke, maar is vooraf uitgewerkt door luchtverkeersautoriteiten in samenwerking met de luchthaven. Hierbij wordt rekening gehouden met de omliggende terreinkenmerken, andere luchtruimgebruikers en de gewenste eindrichting van de vlucht.

Voor passagiers die vaak vanaf dezelfde luchthaven vliegen, valt het soms op dat de bocht na opstijgen bij eenzelfde bestemming toch net iets anders verloopt. Dit komt doordat de gebruikte startbaan per dag kan wisselen, waardoor ook de bijbehorende vertrekroute en dus de bocht verandert.

Geluidsbeperking boven bewoonde gebieden

Op veel luchthavens, waaronder Schiphol, gelden strikte afspraken om geluidsoverlast boven dichtbevolkte gebieden te beperken. Vertrekroutes zijn daarom vaak zo ontworpen dat vliegtuigen na het opstijgen een bocht maken om drukbevolkte woonwijken te vermijden of zo snel mogelijk over minder gevoelige gebieden te vliegen.

Deze geluidsroutes worden mede bepaald in overleg tussen de luchthaven, de luchtverkeersleiding en de omliggende gemeenten, en kunnen per baan en tijdstip verschillen.

Rond Schiphol bijvoorbeeld gelden voor verschillende banen andere vertrekroutes, juist om de geluidsbelasting eerlijk te verdelen over de omliggende gemeenten in plaats van steeds dezelfde wijken te belasten. Dit verklaart waarom je bij eenzelfde bestemming soms een andere bocht ervaart, afhankelijk van welke startbaan die dag in gebruik is.

Vliegtuigmaatschappijen hebben zelf geen invloed op deze geluidsroutes; zij volgen de voorschriften van de luchthaven en de nationale luchtverkeersleiding. Een veelgemaakte misvatting bij passagiers is dat de piloot zelf kiest voor een bepaalde route uit gemak of tijdsbesparing, terwijl dit in werkelijkheid strikt is vastgelegd.

Afstand houden tot ander luchtverkeer

Op drukke luchthavens vertrekken en landen voortdurend meerdere vliegtuigen, soms van verschillende startbanen tegelijk. Een bocht na het opstijgen helpt de luchtverkeersleiding om voldoende afstand te houden tussen toestellen en conflicten met binnenkomend of vertrekkend verkeer te voorkomen.

Piloten volgen hierbij de instructies van de luchtverkeersleiding, die op basis van actuele drukte kan afwijken van de standaardroute als dat nodig is voor de veiligheid.

Op grote luchthavens met meerdere start- en landingsbanen die tegelijk in gebruik zijn, is een zorgvuldige scheiding van vertrekkende en landende toestellen essentieel. Een bocht kort na opstijgen zorgt er bijvoorbeeld voor dat een vertrekkend toestel niet in de vliegroute van een naderend toestel op een andere baan terechtkomt.

Bij extreme drukte, zoals tijdens piekmomenten op een internationale hub, kan de luchtverkeersleiding een toestel vragen om iets af te wijken van de standaardroute, bijvoorbeeld door de bocht net iets eerder of later in te zetten. Piloten zijn getraind om dergelijke aanpassingen soepel en veilig uit te voeren.

Wind en weersomstandigheden

De windrichting bepaalt vaak welke startbaan wordt gebruikt, omdat vliegtuigen bij voorkeur tegen de wind in opstijgen voor extra lift. Dit betekent dat de startrichting per dag kan verschillen, waardoor ook de bocht die nodig is om richting de bestemming te vliegen wisselt.

Bij slecht weer, zoals onweer in de omgeving, kan de luchtverkeersleiding bovendien tijdelijk afwijkende routes aanhouden om toestellen om buien heen te leiden.

Naast de directe windrichting speelt ook windschering, oftewel een plotselinge verandering van windrichting of -snelheid op geringe hoogte, soms een rol bij de manier waarop een klim en bijbehorende bocht verlopen. Piloten en luchtverkeersleiding houden hier nauwlettend rekening mee om een veilige en comfortabele klim te garanderen.

Reizigers die vaker op dezelfde route vliegen, merken soms dat de bocht bij winderig weer net iets anders aanvoelt dan op een rustige, windstille dag. Dit is een normaal gevolg van de aanpassingen die de bemanning maakt aan de actuele omstandigheden.

Verschillen tussen luchthavens wereldwijd

Niet elke luchthaven kampt met dezelfde geluidsgevoeligheid of ligging ten opzichte van bewoond gebied. Luchthavens die midden in een dichtbevolkte regio liggen, zoals veel Europese steden, hanteren doorgaans strengere en complexere vertrekroutes dan luchthavens die verder van woonwijken af liggen of aan de kust zijn gesitueerd.

Op luchthavens omringd door bergachtig terrein speelt bovendien de topografie een grote rol: vertrekroutes worden daar zo ontworpen dat toestellen ruim afstand houden van hoogteverschillen in het landschap, wat kan resulteren in een opvallendere of scherpere bocht dan je gewend bent van een vlakke, open omgeving.

Is een bocht na opstijgen gevaarlijk?

Nee, het maken van een bocht kort na het opstijgen is een volledig normale en veilige procedure die dagelijks duizenden keren wordt uitgevoerd. Vliegtuigen en piloten zijn hier volledig op getraind, en de manoeuvres worden nauwkeurig berekend en gecontroleerd door zowel de automatische systemen als de luchtverkeersleiding.

Passagiers kunnen de bocht soms voelen als een lichte helling van het toestel, wat normaal is tijdens de klimfase en geen reden tot zorg.

Een veelgestelde vraag van nerveuze vliegers is of een duidelijk voelbare kanteling tijdens de klim iets zegt over de gezondheid van het toestel. Dat is niet het geval: de bochten die kort na opstijgen worden gemaakt, liggen ruim binnen de normale grenzen waarbinnen een vliegtuig veilig en gecontroleerd manoeuvreert.

Vliegtuigen worden bovendien continu gemonitord door zowel de automatische systemen aan boord als de luchtverkeersleiding op de grond, die ingrijpen zodra iets afwijkt van het verwachte patroon. Deze dubbele controle zorgt ervoor dat een bocht na opstijgen, ook al voelt die soms onwennig aan, een zeer nauwkeurig uitgevoerde en gecontroleerde manoeuvre is.

Wat kun je als passagier verwachten?

Kort na het loskomen van de grond kan het vliegtuig dus een bocht inzetten terwijl het nog aan het klimmen is. Dit gaat vaak gepaard met een lichte kanteling die je in de cabine kunt voelen en soms ook kunt zien aan de horizon buiten het raam.

Heb je vragen over een specifieke vlucht of route, dan kun je altijd terecht bij de klantenservice van je luchtvaartmaatschappij voor meer uitleg over de gehanteerde vertrekprocedures.

Reizigers die aan het raam zitten, kunnen tijdens de bocht soms goed zien hoe de horizon kantelt en de omgeving van de luchthaven langzaam verandert van perspectief. Voor wie moeite heeft met vliegangst, kan het juist helpen om dit vooraf te weten, zodat de manoeuvre niet als onverwacht of verontrustend overkomt.

Bij vertrek vanaf een onbekende luchthaven kun je vooraf niet precies voorspellen welke bocht wordt gemaakt, omdat dit afhangt van de op dat moment gebruikte startbaan en actuele omstandigheden. Vertrouw er in dat geval op dat de bemanning en luchtverkeersleiding de veiligste en meest logische route hebben bepaald voor die specifieke vlucht.

• Een bocht na opstijgen is een normale, veilige procedure
• De route hangt af van geluidsregels, wind en verkeersdrukte
• Piloten volgen vooraf vastgestelde vertrekroutes