Hoe werkt turbulentie?
Kort antwoord
Turbulentie ontstaat door onregelmatige luchtbewegingen, bijvoorbeeld door temperatuurverschillen, straalstromen, bergen of onweer. Piloten gebruiken weerradar en meldingen van andere vluchten om er waar mogelijk omheen te vliegen.
Wat is turbulentie eigenlijk?
Turbulentie is een onregelmatige beweging van lucht die ontstaat doordat luchtlagen met verschillende snelheid, richting of temperatuur langs elkaar schuiven. Een vliegtuig dat door zo'n gebied vliegt, ondervindt kleine of grotere schommelingen in hoogte en houding. Turbulentie is dus geen 'gat in de lucht', zoals vaak gedacht wordt, maar het gevolg van wisselende luchtstromen die het toestel even anders laten bewegen dan verwacht.
Advertentie
Heldere-luchtturbulentie (clear air turbulence)
Een van de lastigste vormen is heldere-luchtturbulentie, ook wel clear air turbulence genoemd. Deze ontstaat vaak rond straalstromen, de snelle luchtstromen hoog in de atmosfeer, zonder dat er wolken of ander zichtbaar weer bij komt kijken. Omdat er geen visuele aanwijzing is, is dit type turbulentie lastiger te voorspellen en kan het onverwacht optreden, ook bij helder weer op grote hoogte. Dit is precies de reden waarom bemanning altijd aanraadt om je gordel om te houden, zelfs bij rustig ogend weer.
Thermiek en opstijgende lucht
Op warme dagen warmt de grond ongelijkmatig op, bijvoorbeeld doordat asfalt sneller opwarmt dan een meer of bos. Hierdoor ontstaan opstijgende bellen warme lucht, thermiek genoemd, die voor lichte, hobbelige turbulentie kunnen zorgen, vooral op lagere hoogtes. Dit type turbulentie voel je vaker tijdens de klim na het opstijgen of tijdens de daling voor de landing, wanneer het vliegtuig zich dichter bij het aardoppervlak bevindt.
Berggolven
Wanneer sterke wind over een bergketen strijkt, kan de lucht aan de lijzijde van de bergen gaan golven, vergelijkbaar met water dat over stenen in een rivier stroomt. Deze berggolven kunnen zich uitstrekken tot ruim boven de bergtoppen en zorgen voor merkbare turbulentie, ook op grote afstand van het gebergte zelf. Piloten die routes over bergachtig gebied vliegen, houden hier rekening mee en kiezen waar mogelijk een vlieghoogte of route die deze golven vermijdt.
Onweer en turbulentie
Onweersbuien behoren tot de krachtigste bronnen van turbulentie, met sterke op- en neerwaartse luchtstromen binnen en rond de bui. Daarom vliegen piloten standaard ruim om onweerswolken heen, niet alleen om turbulentie te vermijden maar ook vanwege bliksem, hagel en ijsvorming. Weerradar aan boord helpt de bemanning om buien tijdig te zien aankomen en tijdig te corrigeren.
Wat piloten doen om turbulentie te beperken
Piloten gebruiken meerdere hulpmiddelen om turbulentie te voorspellen en te vermijden: boordweerradar, meldingen van andere vliegtuigen op dezelfde route (pilot reports) en weersvoorspellingen van meteorologische diensten voor vertrek. Als turbulentie wordt gemeld, kunnen piloten de vlieghoogte aanpassen, de snelheid verlagen voor meer stabiliteit, of een andere route kiezen. Dit gebeurt in overleg met luchtverkeersleiding, die ook andere vliegtuigen informeert.
Waarom turbulentie soms plotseling kan pieken
Sommige vormen van turbulentie, met name heldere-luchtturbulentie, zijn moeilijk te detecteren met de huidige radar- en satelliettechniek omdat er geen wolken of neerslag bij betrokken zijn. Hierdoor kan een vliegtuig soms zonder waarschuwing in een zone met sterkere turbulentie terechtkomen, ook al was de voorspelling rustig. Onderzoek naar betere voorspellingsmethoden, onder meer met satellietdata, is voortdurend in ontwikkeling om dit soort verrassingen te verminderen.
Verschil met is turbulentie gevaarlijk?
Dit artikel richt zich op hoe turbulentie ontstaat en wordt voorspeld. Wil je weten wat het risico voor jou als passagier precies inhoudt en waarom een vliegtuig hiertegen bestand is, lees dan het artikel over of turbulentie gevaarlijk is.
Categorieën van turbulentie-intensiteit
Meteorologen en luchtvaartmaatschappijen delen turbulentie meestal in naar intensiteit: licht, matig, zwaar en extreem. Lichte turbulentie voelt als kleine trillingen en is nauwelijks merkbaar. Matige turbulentie zorgt voor duidelijke schommelingen, waarbij losse voorwerpen kunnen verschuiven. Zware en extreme turbulentie komen zelden voor en worden zoveel mogelijk vermeden door piloten via voorspelling en radar. Deze indeling helpt piloten en luchtverkeersleiding om eenduidig te communiceren over verwachte omstandigheden.
De rol van straalstromen
Straalstromen zijn smalle banden van zeer snelle wind hoog in de atmosfeer, die van west naar oost kunnen waaien met snelheden van honderden kilometers per uur. Aan de randen van deze straalstromen ontstaan vaak sterke windschuintes, wat een belangrijke oorzaak is van heldere-luchtturbulentie. Piloten houden bij het plannen van een route rekening met de ligging van straalstromen, soms juist om er gebruik van te maken voor extra snelheid, en soms om de bijbehorende turbulentie te vermijden.
Wake turbulentie: verstoring door andere vliegtuigen
Naast weersgerelateerde turbulentie bestaat er ook wake turbulentie, de luchtwervelingen die een vliegtuig achterlaat door de opwaartse druk die de vleugels genereren. Deze wervelingen kunnen enkele minuten blijven hangen en zijn de reden dat luchtverkeersleiding minimale afstanden aanhoudt tussen vliegtuigen die achter elkaar landen of opstijgen, vooral bij zware toestellen gevolgd door lichtere. Piloten worden hierover getraind en luchtverkeersleiding plant de volgorde van vluchten mede op basis van deze wervelingen om turbulentie voor volgende vliegtuigen te beperken.
Turbulentie boven zee versus boven land
Boven land ontstaat vaker thermische turbulentie door de opwarming van de grond, terwijl boven zee de temperatuur van het wateroppervlak veel gelijkmatiger is, wat voor minder thermiek zorgt. Toch kan turbulentie boven oceanen wel degelijk optreden, met name door straalstromen of grote weersystemen zoals stormen. Piloten op lange oceaanvluchten houden hier rekening mee door actuele weerinformatie te ontvangen via satellietverbindingen, ook als ze zich ver van een kust bevinden.
Nieuwe technologie voor turbulentievoorspelling
Luchtvaartmaatschappijen en onderzoeksinstellingen investeren voortdurend in betere manieren om turbulentie te voorspellen, bijvoorbeeld met verbeterde satellietdata, machine learning op basis van historische vluchtgegevens en realtime uitwisseling van turbulentiemeldingen tussen vliegtuigen. Sommige maatschappijen delen deze data automatisch onderling, zodat een vliegtuig dat turbulentie ondervindt, direct andere toestellen op dezelfde route kan waarschuwen. Deze ontwikkelingen dragen bij aan een geleidelijke afname van onverwachte, onaangename verrassingen tijdens de vlucht.
Turbulentie in cijfers uit de praktijk
Piloten en luchtvaartmaatschappijen loggen turbulentie-ervaringen om patronen te herkennen op veelgevlogen routes, bijvoorbeeld rond bekende straalstromen of bergketens zoals de Rocky Mountains of de Himalaya. Deze meldingen worden gedeeld met andere vliegtuigen die dezelfde route later vliegen, zodat zij hier vooraf al rekening mee kunnen houden. Op basis van deze praktijkervaring passen sommige maatschappijen ook hun standaardroutes of vlieghoogtes op bepaalde trajecten aan, vooral tijdens seizoenen waarin bekend is dat bepaalde gebieden gevoeliger zijn voor turbulentie.
Veelgestelde vragen
Wat veroorzaakt turbulentie meestal?
Turbulentie ontstaat door wisselende luchtstromen, bijvoorbeeld door straalstromen, thermiek, bergen of onweer.
Wat is heldere-luchtturbulentie?
Dit is turbulentie zonder zichtbare wolken, vaak rond straalstromen op grote hoogte, en daardoor lastiger te voorspellen.
Kunnen piloten turbulentie altijd zien aankomen?
Niet altijd. Onweer en bergturbulentie zijn goed te detecteren, maar heldere-luchtturbulentie is moeilijker te voorspellen.
Waarom is er vaker turbulentie tijdens de daling?
Bij lagere hoogtes speelt thermiek een grotere rol en is de lucht dichter bij de grond onregelmatiger.
Gebruikt een vliegtuig radar voor turbulentie?
Vliegtuigen hebben weerradar dat vooral onweer en neerslag detecteert, wat helpt om buien en de bijbehorende turbulentie te vermijden.
Waarom vliegen piloten om onweer heen?
Onweer veroorzaakt sterke luchtstromen, bliksem en hagel, dus piloten houden hier standaard ruime afstand van.
Wat zijn berggolven?
Berggolven zijn golvende luchtbewegingen die ontstaan wanneer sterke wind over een bergketen strijkt, en die turbulentie kunnen veroorzaken op grote afstand van de bergen.
Bronnen
De tekst hierboven is eigen redactioneel werk van Vliegcheck. De onderstaande externe bronnen zijn gebruikt om cijfers en specificaties te controleren.
- 1.Luchtvaartveiligheid en weer — EASA
- 2.Vluchtinformatie — KLM
- 3.Informatie over vliegverkeer — Schiphol
- 4.Standaarden in de luchtvaart — IATA
Ook interessant
Advertentie