Hoe lang duurt het opstijgen van een vliegtuig?

De startrol: van stilstand tot loskomen

Wanneer een vliegtuig op de startbaan vol gas geeft, duurt de zogenoemde startrol meestal tussen de 30 en 60 seconden, afhankelijk van het toesteltype, het gewicht en de weersomstandigheden. Tijdens deze fase versnelt het vliegtuig tot de snelheid waarbij de vleugels voldoende lift genereren om los te komen van de grond.

Grotere en zwaardere vliegtuigen hebben over het algemeen een langere startbaan en dus iets meer tijd nodig dan kleinere toestellen, hoewel krachtigere motoren dit verschil deels compenseren.

Als passagier ervaar je de startrol vaak als de meest intense fase van de vlucht: de motoren maken meer geluid, je voelt de versnelling in je rug en het toestel begint lichtjes te trillen over het asfalt. Dat gevoel van intensiteit duurt objectief gezien maar kort, ook al lijkt het door de adrenaline soms langer aan te voelen.

Bij zwaarder beladen toestellen, bijvoorbeeld op een lange vlucht met veel brandstof aan boord voor een intercontinentale reis, kan de startrol net wat langer duren dan bij een kort vluchtje met een half leeg toestel. De piloten berekenen dit vooraf nauwkeurig zodat ze weten hoeveel startbaan daadwerkelijk nodig is.

Wat gebeurt er vóór de eigenlijke start?

Voordat het vliegtuig daadwerkelijk vol gas geeft, moet het eerst vanaf de gate naar de startbaan taxiën. Dit taxiën kan, afhankelijk van de drukte op de luchthaven en de afstand tot de startbaan, tussen de vijf en twintig minuten duren.

Op drukke luchthavens zoals Schiphol kan er bovendien wachttijd zijn voordat het vliegtuig daadwerkelijk aan de beurt is om te vertrekken, wat de totale tijd tussen wegrijden bij de gate en het loskomen van de grond flink kan verlengen.

Op sommige luchthavens moet een vliegtuig na het loskomen van de gate eerst een aanzienlijk stuk taxiën langs meerdere kruisingen met andere banen en taxibanen, terwijl op kleinere luchthavens de startbaan soms bijna direct naast de gate ligt. Dit verschil zorgt voor een merkbaar andere ervaring van hoe lang het duurt voordat je daadwerkelijk in de lucht bent.

Tijdens drukke vertrekmomenten, zoals vroege ochtenden of vrijdagmiddagen op een grote Europese luchthaven, kan er bovendien een rij vliegtuigen ontstaan die wacht op toestemming om te vertrekken. De luchtverkeersleiding bepaalt de volgorde op basis van geplande vertrektijden en actuele drukte in het luchtruim, wat voor sommige vluchten een langere wachttijd betekent dan voor andere.

De klimfase na het loskomen

Na het loskomen van de grond begint de klimfase, waarin het vliegtuig geleidelijk stijgt naar de uiteindelijke kruishoogte. Deze fase duurt doorgaans tussen de 10 en 20 minuten, afhankelijk van het type toestel, de afstand van de vlucht en de luchtverkeersleiding.

Tijdens de klim trekt het landingsgestel in, worden de kleppen ingetrokken en versnelt het toestel geleidelijk verder, terwijl de motoren minder vermogen gaan leveren dan tijdens de startrol zelf.

Tijdens de klimfase past de piloot regelmatig de motorinstellingen aan, mede afhankelijk van instructies van de luchtverkeersleiding over de gewenste hoogte op een bepaald punt in de route. Bij drukte in het luchtruim kan een toestel bijvoorbeeld eerst op een tussenhoogte moeten blijven voordat het verder mag klimmen naar de uiteindelijke kruishoogte.

Passagiers merken tijdens deze fase vaak een paar keer een lichte verandering in het motorgeluid, wat samenhangt met deze aanpassingen. Dit is een normaal onderdeel van de klim en geen teken van een probleem met het toestel.

Wat beïnvloedt de duur van het opstijgen?

Het gewicht van het vliegtuig, de lengte van de startbaan, de windrichting en -snelheid en de buitentemperatuur beïnvloeden allemaal hoe lang de startrol en de klim duren. Bij tegenwind heeft een vliegtuig bijvoorbeeld minder startbaan nodig omdat de lift sneller wordt opgebouwd.

Ook de hoogte van de luchthaven zelf speelt een rol: op luchthavens hoog boven zeeniveau is de lucht dunner, waardoor vliegtuigen een langere startbaan en iets meer tijd nodig hebben om voldoende lift op te bouwen.

Een minder bekende factor is de luchtvochtigheid en luchtdichtheid op de dag zelf: op een hete, drukke zomerdag is de lucht dunner dan op een koude winterdag, wat betekent dat een vliegtuig op zo'n dag iets meer startbaan en tijd nodig heeft om voldoende lift te genereren. Dit is een van de redenen waarom sommige vluchten bij hoge temperaturen een lagere maximale belading krijgen.

Een veelgemaakte misvatting is dat een langere startrol duidt op een probleem met het toestel. In werkelijkheid is dit vaak simpelweg het resultaat van een zwaardere belading, een kortere beschikbare startbaan of minder gunstige weersomstandigheden, allemaal factoren die vooraf al zijn doorgerekend door de bemanning.

• Gewicht van het vliegtuig en de lading
• Windrichting en windsnelheid
• Lengte van de startbaan
• Temperatuur en hoogte van de luchthaven

Wat is het verschil tussen kort- en langeafstandsvluchten?

Bij korteafstandsvluchten binnen Europa is het toestel vaak lichter beladen met brandstof, omdat er simpelweg minder brandstof nodig is voor de reis. Dit kan resulteren in een iets kortere en snellere startrol vergeleken met een intercontinentale vlucht waarbij het toestel vol zit met brandstof voor vele uren vliegen.

Bij langeafstandsvluchten kan de klimfase bovendien in fasen verlopen: het toestel klimt eerst naar een lagere kruishoogte en stijgt later in de vlucht, wanneer er brandstof is verbrand en het toestel lichter is geworden, verder door naar een hogere kruishoogte. Dit verschijnsel, ook wel step climb genoemd, zorgt ervoor dat de klim bij lange vluchten minder als één ononderbroken fase aanvoelt dan bij een korte vlucht.

Verschilt dit per luchtvaartmaatschappij of toestel?

De exacte procedures rondom opstijgen worden vastgesteld door de luchtvaartautoriteiten en de fabrikant van het vliegtuig, niet zozeer door de individuele luchtvaartmaatschappij. Wel kan de ervaren duur verschillen doordat de ene maatschappij bijvoorbeeld met een groter toestel vliegt dan de andere op dezelfde route.

Piloten volgen bij elke vlucht berekeningen op basis van gewicht, weer en baanlengte om te bepalen hoeveel startbaan en tijd nodig is, dit gebeurt voor elke vlucht opnieuw.

Wel kan het toesteltype waarmee een maatschappij op een bepaalde route vliegt indirect invloed hebben op je ervaring: een groter breedromptoestel heeft doorgaans een iets langere en soepelere startrol dan een kleiner regionaal toestel, dat vaak sneller en met een steilere hoek klimt.

Ook het beleid van een luchthaven zelf speelt mee: sommige luchthavens werken met strikte geluidsprocedures die voorschrijven hoe snel en in welke volgorde motorvermogen wordt teruggeschakeld na het opstijgen, wat een klein effect kan hebben op hoe de klimfase aanvoelt voor passagiers.

Praktisch: wat merk je als passagier?

Als passagier merk je vooral het moment waarop het vliegtuig versnelt op de startbaan en je in je stoel wordt gedrukt, gevolgd door het loskomen van de grond na ongeveer een halve tot een hele minuut. Daarna voel je de klim, soms met een lichte bocht, tot het toestel op kruishoogte is en de motoren rustiger klinken.

Controleer bij vertraging op de luchthaven altijd de actuele vertrektijd via de app van je luchtvaartmaatschappij, aangezien taxiën en wachttijd op de startbaan sterk kunnen variëren per dag en luchthaven.

Reizigers die weleens vlak bij een startbaan hebben gestaan of gewoond, weten dat het geluid van opstijgende vliegtuigen per toestel duidelijk kan verschillen, ook al is de tijdsduur van de startrol vergelijkbaar. Dit heeft te maken met het motortype en de manier waarop de piloot het vermogen opbouwt.

Voor de meeste reizigers is de exacte duur van het opstijgen minder relevant dan de totale tijd tussen instappen en vertrek. Vertraging ontstaat namelijk vaker door wachttijd bij de gate of in de rij voor de startbaan dan door de startrol of klim zelf, dus het is vooral verstandig om bij vertraging de communicatie van de bemanning en de app van je maatschappij in de gaten te houden.

• Startrol duurt meestal minder dan een minuut
• Klimfase duurt gemiddeld 10 tot 20 minuten
• Houd bij vertraging de app van je maatschappij in de gaten